เทศบาลนครบุรีรัมย์จัดตั้งขึ้นครั้งแรกเป็นเทศบาลเมืองในชื่อ เทศบาลเมืองบุรีรัมย์ ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งตราขึ้นเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2479 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ซึ่งในขณะนั้นมีพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา, เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) และพลเอก เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม พิชเยนทรโยธิน) เป็นคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และมีพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) เป็นนายกรัฐมนตรี โดยได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2479
ต่อมาเมื่อท้องถิ่นเจริญขึ้น มีชุมชนอยู่หนาแน่นทั้งในเขตและนอกเขตเทศบาลที่ต่อเนื่องกัน สมควรปรับปรุงเขตเทศบาลเสียใหม่ เพื่อขยายเขตให้เทศบาลได้ปกครองและทะนุบำรุงท้องถิ่น จึงได้ตราพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ลงวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2504 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยมีจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2504 มีเนื้อที่รวม 6 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งหมด
ต่อมาเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2567 กระทรวงมหาดไทยได้ออกประกาศ 3 ฉบับ มีสาระสำคัญดังนี้
- ยุบเลิกเทศบาลตำบลอิสาณ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ไปรวมกับเทศบาลเมืองบุรีรัมย์
- แยกพื้นที่บางส่วนขององค์การบริหารส่วนตำบลเสม็ด (หมู่ที่ 9, 11, 13 และ 16 ตำบลเสม็ด) ไปรวมกับเทศบาลเมืองบุรีรัมย์
- เปลี่ยนแปลงฐานะเทศบาลเมืองบุรีรัมย์เป็นเทศบาลนครบุรีรัมย์
โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2567 เป็นต้นไป เทศบาลนครบุรีรัมย์จึงเป็นเทศบาลนครลำดับที่ 32 ของประเทศ มีพื้นที่ 75.44 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมตำบลในเมือง (18 ชุมชน) ตำบลอิสาณ (18 หมู่บ้าน) และตำบลเสม็ดบางส่วน (4 หมู่บ้าน)
การเปลี่ยนแปลงฐานะครั้งนี้เป็นผลจากความเจริญเติบโตของเมืองบุรีรัมย์ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และโครงสร้างพื้นฐาน ประกอบกับจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ส่งผลให้เมืองบุรีรัมย์ยกระดับเป็นศูนย์กลางของจังหวัดในหลายมิติ ทั้งด้านการศึกษา การค้า การลงทุน การท่องเที่ยว และการเป็น “เมืองแห่งการกีฬา” (Sport City) ที่มีชื่อเสียงระดับโลก การรวมพื้นที่เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเดียวกันช่วยให้การบริหารจัดการ การจัดบริการสาธารณะ และการพัฒนาเมืองเป็นไปอย่างมีเอกภาพและทั่วถึงยิ่งขึ้น
ภายหลังการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2567 นายกเทศมนตรีนครบุรีรัมย์คนแรกได้แถลงนโยบายต่อสภาเทศบาลนครบุรีรัมย์เมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2568
สภาพพื้นที่และอาณาเขต
สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบ มีความลาดเอียงเล็กน้อยจากทิศตะวันตกไปทางทิศตะวันออก และจากทิศเหนือไปทางทิศใต้ พื้นที่ตำบลในเมืองสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 163 เมตร ส่วนตำบลอิสาณและตำบลเสม็ดสูงประมาณ 150–180 เมตร เขตเทศบาลนครบุรีรัมย์มีอาณาเขตติดต่อกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นข้างเคียง ดังนี้
- ทิศเหนือ ติดต่อกับเทศบาลเมืองชุมเห็ด และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านยาง (อำเภอเมืองบุรีรัมย์)
- ทิศตะวันออก ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยราช องค์การบริหารส่วนตำบลสนวน (อำเภอห้วยราช) และเทศบาลเมืองสวายจีก (อำเภอเมืองบุรีรัมย์)
- ทิศใต้ ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลสะแกซำ และองค์การบริหารส่วนตำบลเสม็ด (อำเภอเมืองบุรีรัมย์)
- ทิศตะวันตก ติดต่อกับเทศบาลตำบลหนองตาด เทศบาลตำบลกระสัง และเทศบาลเมืองบ้านบัว (อำเภอเมืองบุรีรัมย์)
ที่มา: วารสารประชาสัมพันธ์เทศบาลนครบุรีรัมย์ ฉบับปฐมฤกษ์ และแผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2566–2570) ทบทวนครั้งที่ 1/2568 · ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่หน้า ข้อมูลพื้นฐาน
